O samochodach w centrum Poznania i wyprowadzkach z centrum

Wybór materiałów wykorzystanych do przygotowania artykułu „Spór o Jeżyce. Dyskusja o kierunkach rozwoju dzielnicy, czyli kto jest uzurpatorem.” złożonego do publikacji w „Kronice Miasta Poznania”.

Jak dużo posiadamy w centrum samochodów i jak dużo się nimi poruszamy?
1. W śródmieściu Poznania tylko 26% wszystkich podróży odbywa się samochodem, wobec 29% pieszo, 38% komunikacją zbiorową i 5% rowerem [1].
2. Tylko między 40 a 50% gospodarstw domowych w śródmieściu dysponuje samochodem, przy czym
• Na Łazarzu jest to 52%
• na Wildzie – 49%
• na Jeżycach – 42%,
• a na Starym Mieście – tylko 28% [2] .

platap
3. Jednocześnie – w ciągu doby do śródmieścia (obszar wewnątrz drugiej ramy komunikacyjnej) przyjeżdża ponad 80 tys. samochodów spoza Poznania [3] i liczba ta od lat rośnie [4]. W związku z tym plan rozwoju komunikacyjnego dla Poznania wyraźnie wskazuje na konieczność kształtowania transportu zrównoważonego, a co za tym idzie – integracji transportu samochodowego ze zbiorowym oraz zwiększania restrykcji dla transportu samochodowego, których zakres i obszar powinien rosnąć. Jest to tym bardziej istotne, że dzielnice śródmiejskie cierpią z powodu ruchu tranzytowego.

Kto i dlaczego wyprowadza się z miasta?
Jeśli chodzi o wyprowadzki z miasta, brakuje najnowszych danych, ale badania z poprzedniej dekady [5] pokazywały, że wśród motywacji poznaniaków do wyprowadzki dominowały
1. Chęć polepszenia warunków zamieszkania jeśli chodzi o czystość powietrza i hałas (pierwsze i drugie miejsce)
2. Kwestia zwiększenia metrażu mieszkania i warunków mieszkaniowych oraz opłacalność budowy domu pod miastem w porównaniu do kosztu zakupu mieszkania
3. Pragnienie polepszenia swojego dostępu do terenów rekreacyjnych i posiadanie przydomowego ogrodu.
Stan środowiska oraz dostęp do terenów zielonych zajęły też niekwestionowane drugie i trzecie miejsce na liście jedenastu czynników, których zmianę odczuwano po opuszczeniu Poznania, zaraz po lepszych warunkach mieszkaniowych.

Powody ucieczki z miasta można też szacować na podstawie wykonanych w ostatnich latach diagnoz potrzeb mieszkaniowych [6]. Przykładowo Jeżyce zajęły w nich:
– niechlubne ostatnie miejsce wśród wszystkich 42 poznańskich osiedli, jeśli chodzi o ocenę wyglądu budynku i atrakcyjności widoku z okna: 3,02 (w skali 1–5);
– jedną z kilku ostatnich pozycji jeśli chodzi o ocenę stanu technicznego mieszkania (instalacje, ściany, podłogi, okna): 3,31;
– niską pozycję jeśli chodzi o ocenę bliskości placów zabaw dla dzieci oraz stanu chodników, krawężników, podjazdów.

Kto jest za, a kto przeciw? Przełamywanie fałszywych sporów
Na temat tego, jak powinny one wyglądać, toczą się natomiast poważne spory, w których rolę przeciwnika przypisuje się nieraz rozmaitym kategoriom „najeźdźców”, rowerzystom albo innym kategoriom społecznym definiowanym jako „ci inni, autorzy absurdalnych pomysłów”. W trakcie konsultacji społecznych prowadzonych na Jeżycach taka oś sporów często się nie sprawdza. Na Jackowskiego, Poznańskiej i Jeżyckiej podobnym głosem mówią często starsi i młodsi, nowi i starzy mieszkańcy, a główna linia podziałów przebiega między używającymi intensywnie samochodu a używającymi go rzadziej lub wcale. Jednocześnie także wśród kierowców zdania na temat polityki transportowej są podzielone i spora ich część opowiada się za uspokajaniem ruchu i ograniczeniem obecności samochodów w centrum.

Przykład pierwszy: jak powinna wyglądać ul. Jackowskiego?
Ankietę na temat przebudowy ulicy wrzucono do każdej ze skrzynek pocztowych znajdujących się przy mieszkaniach na całej długości ulicy. Wypełniło ją 80 osób. Wyniki:
1. Komfort poruszania się ulicą oceniło negatywnie 33% osób korzystających z samochodu, 65% poruszających się rowerem, 68% pieszych, 77% osób przemieszczających się Jackowskiego z wózkiem dziecięcym oraz wszystkie osoby mające doświadczenie z poruszaniem się po tej ulicy wózkiem inwalidzkim.
2. Ponieważ ulica ma ograniczoną szerokość ankietowanych poproszono też dwukrotnie o wybór jednej z dwóch alternatyw. Po pierwsze – określenie, z którym twierdzeniem zgadzają się w większym stopniu:
A. „Nawet jeśli trzeba w tym celu zlikwidować część miejsc parkingowych, przy Jackowskiego należy dodać więcej drzew i zieleni”.
B. „Nie należy likwidować części miejsc parkingowych, nawet jeśli nie da się wtedy dodać przy Jackowskiego więcej drzew i zieleni”.
Oto odpowiedzi:

wykres1

Wykres 1. Rozkład odpowiedzi na alternatywę przedstawioną powyżej. Odpowiedzi 80 mieszkańców ul. Jackowskiego, reprezentujących swoje gospodarstwa domowe, zebrane w trakcie konsultacji społecznych w 2015 roku (ankieta wrzucona do wszystkich skrzynek pocztowych).

Po drugie:
A. „Nawet jeśli trzeba w tym celu zlikwidować część miejsc parkingowych, należy zwiększyć komfort poruszania się ulicą Jackowskiego przez pieszych, rodziców z wózkami i osoby z niepełnosprawnościami”.
B. „Nie należy likwidować części miejsc parkingowych, nawet jeśli nie da się wtedy zwiększyć komfortu poruszania się ulicą Jackowskiego przez pieszych, rodziców z wózkami i osoby z niepełnosprawnościami”.
Oto odpowiedzi:

wykres2

Wykres 2. Rozkład odpowiedzi na alternatywę przedstawioną powyżej. Odpowiedzi 80 mieszkańców ul. Jackowskiego, reprezentujących swoje gospodarstwa domowe, zebrane w trakcie konsultacji społecznych w 2015 roku (ankieta wrzucona do wszystkich skrzynek pocztowych).

Jak pokazują wykresy, w obu przypadkach przewagę uzyskały twierdzenia, zgodnie z którymi część miejsc parkingowych może ulec likwidacji, jeśli pozwoli to zadbać o zieleń przyuliczną i warunki poruszania się chodnikiem. Najważniejszą zmienną różnicującą poglądy na ten temat jest sposób użytkowania ulicy. Gdyby wypowiadać się mieli jedynie ludzie nieużytkujący samochodu, twierdzenia A uzyskałyby prawie 3/4 wskazań pozytywnych. Głosy kierowców są znacznie bardziej zróżnicowane: rozłożyły się niemal dokładnie po połowie.

Przykład drugi: jak powinny wyglądać ul. Poznańska i Jeżycka?
Zarząd Osiedla zaproponował mieszkańcom następujące pomysły mające na celu uspokojenie ruchu na tych ulicach
1. Spowolnienie prędkości samochodów poprzez esowanie ruchu
2. Zwężenie obu ulic do jednego pasa ruchu dla samochodów
3. Przeniesienie miejsc parkingowych z chodników na zwolnione miejsce na obecnej jezdni
4. Wprowadzenie kontrapasów rowerowych
5. Wytyczenie dodatkowych przejść dla pieszych, m.in. przy szpitalu im. Raszei
6. Likwidacja sygnalizacji świetlnej na skrzyżowaniu z ul. Mickiewicza
7. Wariantowe rozważenie zastąpienia obecnego skrzyżowania z Mickiewicza małym rondem z jednopasmowymi wlotami.

Za pośrednictwem strony www, portalu facebook, materiału przygotowanego przez WTK oraz artykułów prasowych przedstawiono propozycje mieszkańcom Jeżyc z prośbą o wyrażenie opinii na ich temat przy pomocy formularza internetowego zawierającego cztery otwarte pytania:
1. Jakie cechy warto zachować na obu ulicach?
2. Co należy poprawić na obu ulicach?
3. Jakie rozwiązania (z zaproponowanych wyżej lub nie) należy wprowadzić?
4. Jaka jest Pana/Pani ogólna ocena zaproponowanej koncepcji?

Formularz zawierał też miejsce na dane kontaktowe oraz podanie informacji o miejscu zamieszkania.
Otrzymano 142 odpowiedzi, w tym 141 od mieszkańców i mieszkanek Jeżyc i jedną od organizacji pozarządowej. Jeśli wyłączyć odpowiedzi 11 osób, które nie podały swojego miejsca zamieszkania, 35% udzielających odpowiedzi to mieszkańcy ulicy Poznańskiej lub Jeżyckiej, a 31% – mieszkańcy ulic krzyżujących się z nimi. Co czwarta odpowiedź pochodzi od osoby mieszkającej pod innym jeżyckim adresem, a 8% – od osób niemieszkających na Jeżycach. Częściej wypowiadali się mężczyźni (62% uczestników) niż kobiety (38%).

2/3 uczestników badania ma bardzo wyraźne zdanie na temat tego, jak powinny wyglądać Poznańska i Jeżycka, a głosy są bardzo spolaryzowane. Warto jednocześnie dodać, że najwięcej głosów popierających wprowadzenie zmian pojawiło się wśród osób zamieszkujących przez jednej z omawianych ulic – wyraźnie więcej niż wśród mieszkańców innych części Jeżyc (zapewne dlatego, że ci ostatni użytkują te ulice niemal wyłącznie w roli dróg przelotowych, jako kierowcy samochodów).

wykres3

Wykres 3. Kategoryzacja odpowiedzi na pytanie otwarte dotyczące ogólnej oceny koncepcji uspokojenia ruchu na ul. Poznańskiej i Jeżyckiej, przedstawionej powyżej. Odpowiedzi 142 osób, które wzięły udział w konsultacjach (ankieta internetowa) jesienią 2016,

Najważniejszą zmienną okazał się ponownie sposób poruszania się po dzielnicy. Do najbardziej zażartych krytyków koncepcji należą osoby patrzące z perspektywy kierowcy. Oto przykładowe wypowiedzi.

  • Spowolnienie prędkości samochodów poprzez esowanie ruchu? Nie! Prędkość jest tam zmniejszona do 40 km/h (…) (14)
  • [Chcę] Płynnego przejazdu dwoma pasami ruchu tak żeby można po prostu normalnie poruszać się po Jeżycach i na nich żyć jak ludzie w XXI wieku. (43)
  • Czysty idiotyzm. Lepiej postawić kilka radarów, jeśli jest za dużo wypadków – taniej, szybciej i korzyścią dla miasta. (78)
  • Ogólnie pomysł brzmi dobrze, idea poprawienia bezpieczeństwa pieszych i rowerzystów godna pochwały. Niemniej jednak obawiam się, że te zmiany spowodują większe korki i zniknie sporo cennych miejsc parkingowych dla aut. (98)

Z kolei entuzjastycznie odnosili się do propozycji ci, którzy korzystają z ulicy także w sposób niezmotoryzowany, opiekunowie dzieci oraz osoby, które mieszkają przy ulicy, spędzają czas na balkonie, dbają o czystość swoich okien.

  • Skutecznie ograniczyć ruch samochodowy. Na poznańskiej NIKT nie przestrzega ograniczenia prędkości. Kilka razy podczas przechodzenia przez przejście dla pieszych zatrzymał się tylko jeden samochód, a ten jadący na drugim pasie jechał dalej, prawie mnie przejeżdżając. (64)
  • Zdaję sobie sprawę, że te pomysły mogą wydawać się kontrowersyjne, ale proszę uwierzyć – latem smród spalin i ryk silników jest tu nie do wytrzymania. Co z zanieczyszczaniem środowiska hałasem? Nikt kompletnie o tym nie myśli. (74)
  • (…) samochody rozpędzają się do ogromnych prędkości traktując Poznańską jak śródmiejską autostradę. Powoduje to również bardzo uciążliwy hałas w mieszkaniach, które tak jak moje wychodzą od strony ulicy. Tutejsza zabudowa tworzy wąski i długi tunel akustyczny wzmacniający dźwięki, a brak naturalnego wytłumienia (takiego jak drzewa) tworzy bardzo uciążliwe i szkodliwe środowisko akustyczne. Jeśli chodzi o zanieczyszczenie powietrza – wystarczy porównać czystość okien od ulicy i od strony oficyny – okna od Poznańskiej po ok. miesiącu stają się szare od zanieczyszczeń. (99)
  • Na Jeżyckiej poruszają się uczniowie szkoły, a na obu tych ulicach wiele starszych, niepełnosprawnych osób – dla nich przejście na zielonym świetle na Mickiewicza/Poznańskiej jest właściwie niemożliwe. Szybka pełnosprawna osoba ledwo zdąży przejść przez całą ulicę, a żeby spod Atanera dostać się pod szpital Raszei trzeba czekać na zmianę trzech świateł!!! (46)
  • Ul. Jeżycka przy szkole podstawowej nr 23 przy której codziennie na zewnątrz pracuję i widzę z przerażeniem ile dzieciaków przechodzi przez tę ulicę – nie zawsze po pasach oraz jak po tej ulicy samochody zasuwają i trąbią wzajemnie na siebie przy ryzykownych manewrach wyprzedzania. Ulica która z pewnością powinna zostać zredukowana do 1 pasa oraz gdzie powinien powstać kontrapas dla rowerzystów. Przejścia dla pieszych zdecydowanie powinny być zrobione przy boisku.
  • Spokojne ulice zachęcą też dzieci do dojeżdżania do szkoły na rowerach. Duże TAK dla humanizacji przestrzeni na Jeżycach.

 

Dr Filip Schmidt – adiunkt w Instytucie Socjologii UAM, mieszkaniec Jeżyc, przewodniczący Zarządu Osiedla Jeżyce, członek stow. Prawo do Miasta

fililp-schmidt

 

PRZYPISY

[1] J. Thiem i in., Badania i opracowanie planu transportowego aglomeracji poznańskiej, Poznań 2013.

[2] Ibidem, s. 45.

[3] J. Thiem i in., Badanie powiązań funkcjonalno-przestrzennych w zakresie parkingów dla obszaru aglomeracji poznańskiej. Spójna polityka parkingowa dla obszaru funkcjonalego aglomeracji poznańskiej: uwarunkowania, Poznań 2015, s. 113.

[4] Ibidem, s. 14.

[5] J. Meissner, Migracje mieszkańców Poznania na teren powiatu poznańskiego: przyczyny, okoliczności, skutki, Poznań 2008. M. Beim, Modelowanie procesu suburbanizacji w aglomeracji poznańskiej z wykorzystaniem sztucznych sieci neuronowych i automatów komórkowych, Poznań 2009.

[6] M. Matusiak, Diagnoza potrzeb mieszkaniowych Interpretacja badań ankietowych pt. Potrzeby i preferencje mieszkaniowe poznaniaków, Poznań 2015.